Zachowek w Białymstoku

Czym jest zachowek

Zachowek to roszczenie pieniężne. Przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Jeżeli nie otrzymali należnego im zachowku w postaci darowizny od spadkodawcy, powołania do spadku albo zapisu, mogą żądać od spadkobiercy zapłaty sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (art. 991 § 2 Kodeksu cywilnego). Zachowek nie daje prawa do konkretnego składnika majątku, takiego jak mieszkanie czy samochód.

Wysokość zachowku

Zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli jest zstępnym małoletnim, wynosi dwie trzecie tej wartości (art. 991 § 1). Przykład: gdy zmarły pozostawił męża i jedno dziecko, a w testamencie majątek zapisał osobie trzeciej, każdemu z nich przy dziedziczeniu ustawowym przypadałaby połowa spadku, więc zachowek dorosłego dziecka wynosiłby co do zasady jedną czwartą wartości spadku.

Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę (art. 993 § 1). Nie dolicza się drobnych darowizn, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach, ani darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1). Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1). W praktyce wymaga to często wyceny nieruchomości przez biegłego.

Kto płaci zachowek

Roszczenie kieruje się przeciwko spadkobiercy. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego zachowku od spadkobiercy, może żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku, jednak obdarowany odpowiada tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny (art. 1000 § 1). Obdarowany może zwolnić się od zapłaty przez wydanie przedmiotu darowizny (art. 1000 § 3).

Wydziedziczenie

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony wbrew jego woli postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci względem spadkodawcy lub osoby mu najbliższej, albo uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (art. 1008). Przyczyna musi wynikać z testamentu i spełniać wymagania przepisu. Ocena, czy wydziedziczenie spełnia wymagania przepisu w konkretnej sytuacji, wymaga analizy testamentu i okoliczności.

Terminy

Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1). Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku (art. 1007 § 2). Ponieważ terminy biegną od różnych zdarzeń, przy pierwszej rozmowie ustalam, które z nich ma zastosowanie w Państwa sprawie.

Opłata od pozwu i koszty

Zachowek jest roszczeniem majątkowym. Przy wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł pobiera się opłatę stałą od 30 zł do 1 000 zł, zależnie od przedziału wartości, a przy wartości ponad 20 000 zł opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł (art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, stan na listopad 2026 r.). Sąd w wyroku rozstrzyga też o kosztach procesu: strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 KPC). Wynagrodzenie pełnomocnika ustalam indywidualnie przed rozpoczęciem pracy.

Jak mogę pomóc

Zaczynam od ustalenia, kto należy do kręgu uprawnionych, jaki jest skład i wartość spadku oraz czy były darowizny. Następnie omawiamy możliwe działania: wezwanie do zapłaty, rozmowy o ugodzie albo pozew. Przygotowuję pisma i reprezentuję Państwa przed sądem, a spadkobiercom, którzy otrzymali wezwanie, pomagam ocenić zasadność żądania.

Z czym przyjść na konsultację

Przydatne mogą być następujące dokumenty i informacje. Nie muszą Państwo mieć wszystkiego, wystarczy to, co jest dostępne:

• akt zgonu spadkodawcy i dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub małżeństwo,
• testament oraz protokół jego ogłoszenia, jeżeli został sporządzony,
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
• dokumenty dotyczące majątku spadkowego: księgi wieczyste, umowy, wyciągi z rachunków,
• umowy darowizny i inne dokumenty o darowiznach dokonanych przez spadkodawcę, wraz z datami,
• wezwania i korespondencję ze spadkobiercami.

Najczęstsze pytania

Opłaty sądowe i terminy podano według przepisów obowiązujących w listopadzie 2026 r. Informacje na tej stronie mają charakter ogólny. Ocena konkretnej sprawy wymaga zapoznania się z dokumentami i okolicznościami.

Powiązane strony: Prawo spadkowe, kontakt.